6.Sınıf Noktalama İşaretleri

Noktalama İşaretleri :

Nokta ( . ): Nokta işaretinin kullanıldığı yerler şunlardır :

A)      Anlamca tamamlanmış cümlelerin sonunda : Örnek :

ü       Öteki sanat eserleri gibi, roman da sanatçının duyduğu yaratma gereksiniminin ürünüdür.

ü       Bir uzak sis içinde yürür gibiyim yorgun.

B)      Cümle değeri taşıyan anlatımların sonunda : örnek :

ü       - Sen de benimle gelecek misin?

- Mutlaka.

C)      Bazı kısaltmalardan sonra : Örnek :

ü       Prof. (profesör), vb. (ve benzerleri)

D)      Sıra gösteren sayı ve harflerden sonra : Örnek :

ü       IV. Murat, 20. Yüzyıl

E)      Belli bir günü gösteren tarihlerin yazımında : Örnek :

ü       9.12.1986, 26.02.1995

F)      Saat dakika gösteren rakamların arasında : Örnek :

ü       Akşam 17.20'de, sabah 9.05'te

G)     Bir yazının alt bölümlerini gösteren rakam veya harflerden sonra : Örnek :

ü       1. , 5. , B. , H.

H)      Rakamlar arasında çarpı işareti yerine : Örnek :

ü       21.10=210

UYARI : Nokta işaretinin kullanılamayacağı yerler şunlardır :

ü       Her sözcüğün ilk harfinin alındığı, büyük harfle gösterilen kısaltmalarda : Örnek :

TBMM, THY, TCDD, DMO

ü       Gazete, kitap, yazı bölüm başlıkları sonunda :

Kara Kitap (roman)  , Yazko Edebiyat (dergi) ,  Üç Şehitler Destanı (şiir)

ü       Tabela ve levhalardaki yazılardan sonra : Örnek :

Kızılırmak Sineması,  Ziraat Bankası, Yüksel Caddesi

Virgül ( , ): Virgül işaretinin kullanıldığı yerler şunlardır :

A)      Cümlede sıralanan eş görevli sözcükleri ve sözcük gruplarını ayırmada : Örnek :

ü       Önce ayağa kalktı, yavaş yavaş elini kaldırdı, konuşmaya başladı. (eylemleri)

ü       Evini, arabasını, eşyalarını, herşeyini rehin verdi. (nesneleri)

ü       Çocuğun büyümesi, topluma yararlı bir birey olması, geleceği yaratması epeyce zor bir iş. (eşit söz gruplarını)

B)      Anlama güç katmak için tekrarlanan sözcüklerin arasında : Örnek :

ü       Ona bir daha, bir daha sarılıp öptüm.

C)      Hitap sözcüklerinden sonra : Örnek:

ü       Sevgili yavrum,

ü       Canım arkadaşım

D)      Seslenmelerden sonra : Örnek :

ü       Çocuklar, yerinize oturun.

E)      Sıralı cümleleri ayırmada : Örnek :

ü       Babası iyi bir avukattı, ailenin gelecek korkusu yoktu.

F)      Cümlede vurgulanmak istenen öğeden sonra : Örnek :

ü       Soğuk, oldukça soğuk bir gecede yola çıktılar.

ü       Evimiz, her sıkıntıda sığındığımız sıcak bir yuvadır.

G)     Ara sözlü cümlelerde, ara sözün başında ve sonunda : Örnek :

ü       Geçen hafta, Çarşamba günü, yine toplantıya gelmemiştim.

ü       Annem, yaşamımdaki en yakın arkadaşım, bana yüz çevirmişti.

H)      Adla soyadın yer değiştirip, soyadın başa yazıldığı durumlarda : Örnek :

ü       Güntekin, Reşat Nuri.

İ)        Cümle başında onay bildiren "evet" ya da red bildiren "hayır" sözcüklerinden sonra : Örnek :

ü       Evet, ben biliyorum.

ü       Hayır, seninle gelemem.

J)       Adlaşmış sıfatlar cümlede bir addan önce gelirse adlaşmış sıfatı ayırmada : Örnek :

ü       Yaşlı, kadına birşeyler söylemek istedi.

ü       Tembel, arkadaşlarını küçümsüyordu.

K)      İşaret zamirlerinin bir addan önce geldiği cümlelerde, işaret zamirlerinin ardından : Örnek :

ü       Bu, kitabın önsözüne eklenecek.

ü       Şu, duvara asılacak.

L)      Yazıda, tırnak içine alınmamış, aktarma cümlelerde, kapama tırnağı yerine : Örnek :

ü       Ben bu işi yapamazsam çok üzülürüm, diyordu.

ü       Yarın akşam bizde toplanalım, dedi.

M)     Cümle başında kullanılan bağlaçlardan sonra . Örnek :

ü       Kaldı ki, bu şehir onu mutsuz etti.

ü       Ne var ki, adam böyle işlere alışık değildi.

N)      Ondalık sayılarda kesirleri belirtmede : Örnek :

ü       15,300  - 10,50

Noktalı Virgül ( ; ): Noktalı virgül işaretinin kullanıldığı yerler şunlardır :

A)      Biçimce bağımsız olmalarına karşın (ortak öğeleri olmayan) anlamca birbirine bağlı olan cümleleri ayırmada : Örnek :

ü       Eve bir sessizlik hakimdi; kimse kimsenin yüzüne bakmıyordu.

ü       Elim ayağım dolaştı; ne diyeceğimi şaşırdım.

B)      Bir cümlede virgülle ayrılmış örnek kümeler, eşit bölümler arasında : Örnek :

ü       Roman, öykü, anı, yaratıcı yazılara; makale, fıkra, eleştiri düşünce yazılarına örnektir.

ü       Bir yanda yaşlı anası, babası; öbür yanda karısı ve çocukları vardı.

C)      Bağımsız cümleleri, neden-sonuç, karşıtlık, tamamlama gibi özelliklerle bağlayan "ama, fakat, çünkü, öyleyse, böylece, öyle ki..." bağlaçlarından önce : Örnek :

ü       Çok aradım; ama senin gibisini bulamadım.

ü       Çocuğu okula göndermedim; çünkü çok hasta.

D)      Öğeleri arasına virgül  konmuş sıralı cümlelerin arasında : Örnek :

ü       At ölür, meydan kalır; yiğit ölür, şan kalır.

İki Nokta ( : ): İki nokta işaretinin kullanıldığı yerler şunlardır :

A)      Bir sözcük ya da cümleden sonra açıklama yapılacağını veya örnekler verileceğini göstermek için : Örnek :

ü       Sıfat : Adın önüne gelip onu niteleyen ya da belirten bir sözcük çeşididir.

ü       Ünsüz harfler iki grupta incelenir : 1. Sert ünsüzler, 2. Yumuşak ünsüzler.

B)      Bir kişiden ya da bir yerden alınmış bir sözün yazılacağını belirtirken, tırnak işaretinden önce: Örnek :

ü       Yahya Kemal kültürümüzle ilgili şöyle der : "Her şeyin en iyisini yapmayı bilmişiz de, bunları yaşatamamışız."

C)      Yazı içinde bir kişinin konuşacağını belirtmek için kullanılan uzun çizgi ( - ) işaretinden önce:

ü       Yaşlı köylü :

- Yaklaş bakalım evlat!

Osman :

- Buyur dayı.

D)        Bölme işlemlerinde bölenle, bölünen arasına konur : Örnek :

ü       100 : 4 = 25,             16 : 2 = 8

UYARI : İki nokta işaretinden sonra gelen bölüm bir cümle niteliği taşıyorsa büyük harfle başlar. Örnek ve söz öbeği biçimindeyse küçük harfle başlaması uygun olur.

ü       Bir annenin en önemli görevi : Çocuklarını bedensel ve ruhsal yönden sağlıklı yetiştirmektir.

ü       Pazarda ne yok ki : üzüm, soğan, patates, marul...

Üç Nokta ( ... ): İki nokta işaretinin kullanıldığı yerler şunlardır :

A)      Olaylar, nitelikler, adlar ve örnekler sayıldıktan sonra, sözün benzeri örneklerle sürdürülebileceğini göstermek için : Örnek :

ü       Köylüler, pazara, bir çok şey götürüyordu : Tereyağı, yumurta, süt, yoğurt ...

B)      Herhangi bir nedenle tamamlanmamış cümlelerden sonra : Örnek :

ü       Ona öyle kızıyorum ki...

ü       Cumartesi günleri Kızılay o kadar kalabalık ki..

C)      Bir yazıda söylenmek istenmeyen sözler ya da adlar yerine :

ü       Ulan ... Burası babanın yaylası mı?

ü       Arkadaşı, A...'yı kandırıp sinemaya götürür.

D)      Bir yazıdan alınan bölümlerde atlanan yerleri göstermek için . Örnek :

ü       "... Klasik edebiyatın, çağdaş edebiyata bir temel oluşturduğunu asla düşünemezsiniz."

UYARI : Üç nokta ve sıra noktalardan sonra gelen bölüm, bir cümle özelliği gösteriyorsa büyük harfle başlatılır.

Sıra Nokta ( ..... ): Bir alıntının atlanmış bölümlerinin bulunduğunu belirtmek için kullanılır : Örnek :

ü       "..... kahramanları, soylulardan uşaklara dek değişir. Komedinin yalnızca eğlendirici değil, eğitici olması gerektiğini düşünenlerdenim..."

Soru İşareti ( ? ): Soru işaretinin kullanıldığı yerler şunlardır :

A)      Soru bildiren cümlelerden ve soru anlamı taşıyan sözcüklerden sonra : Örnek :

ü       Bu soruyu hangi yoldan çözeyim?

ü       Nereye ?

B)      Verilen bilgilerin kesin olmadığını, kuşku taşıdığını göstermekte kullanılır. Bu amaçla kullanılan soru işareti ayraç içine alınır : Örnek :

ü       Şair ( ? - 1413 ) yılları arasında yaşamış.

ü       Bir gecede beş yüz sor çözdüğünü ( ? ) söylüyor.

C)      Cevap gerektirmeyen, sözde soru cümlelerinin sonunda kullanılır : Örnek :

ü       Önüne baksana kör müsün?

ü       Bunca yükü bir başıma nasıl sırtlanırım ben?

UYARI : Soru işareti şu durumlarda kullanılmaz :

ü       İçinde soru edatı da olsa soru anlamı taşımayan cümlelerin sonunda:

Bunu anladı mı anlamadı mı bilmem.

O geldi mi sen gidersin.

ü         Soru sözcüğünün yan cümleye yöneldiği bileşik cümlelerde :

Beni niçin aradığını anlayamadım.

Gelecek günlerin ne getireceğini kimse bilmez.

Kesme İşareti ( ' ): Kesme işaretinin kullanıldığı yerler şunlardır :

A)      Özel adlara gelen çekim eklerini ayırmada : Örnek :

ü       Atatürk'ün, Kıbrıs'a, Çukurova'da

B)      Kısaltmalardan sonra gelen ekleri ayırmada : Örnek :

ü       TRT'ye, TV'de, AET'nin

C)      Sayılara gelen ekleri ayırmada : Örnek :

ü       1933'ten sonra, 13'ün karesi

D)      Bir harfe ya da bir eke gelen ekleri ayırmada : Örnek :

ü       A'nın kalın, düz, geniş olması

ü       -lık,-lik'in bir yapım eki olduğu

E)      Bir sözcük içinde bir ünlünün düştüğünü belirtmek için : Örnek :

ü       N'aber (ne haber)

ü       N'olur (ne olur)

Ünlem İşareti ( ! ): Ünlem işaretinin kullanıldığı yerler şunlardır :

A)      Ünlemlerden, ünlem anlamı taşıyan cümlelerden ve seslenişlerden sonra : Örnek :

ü       Ay! Babam geliyor.

ü       Bir de baktım ki ne göreyim!

ü       Defol !

ü       Hey komşu !

B)      Birini küçümseme, onunla alay etme gibi durumda parantez içinde ünlem işareti ( ! ) kullanılır : Örnek :

ü       İnsan ancak çok çalışarak ( ! ) bu kadar zengin olabilir.

ü       Ne kadar dürüst olduğu ( ! )  aldığı rüşvetlerden belli.

Tırnak İşareti ( " " ): Tırnak işaretinin kullanıldığı yerler şunlardır :

A)      Başkasından aktarılan söz ya da yazıların başında ve sonunda : Örnek :

ü       Ne demiş atalarımız "İşleyen demir ışıldar."

B)      Cümle içinde özellikle belirtilmek istenen bir sözcük, bir terim, tırnak içinde gösterilir : Örnek:

ü       Son günlerde bir "temiz toplum" sözü dolaşıyor, herkesin ağzında.

C)      Yazı başlıkları, kitap, şiir, şarkı adlarının başında ve sonunda : Örnek :

ü       F. Nafiz'in "Han Duvarları" çok uzun bir şiirdir.

Uzun Çizgi İşareti ( — ): Yazıda karşılıklı konuşmalarda kullanılır. Bu nedenle konuşma çizgisi adını da alır : Örnek :

ü       — Sen misin Ali Çavuş ?

— Benim komutanım, sessiz olalım.

— Saat kaç oldu dersin?

— Gece yarısını epeyce geçmiştir.

Kısa Çizgi İşareti ( - ): Kısa çizgi işaretinin kullanıldığı yerler şunlardır :

A)      Satır sonlarına sığmayan sözcükleri hecelerden bölerken: Örnek :

ü       Bu işi senin yapacağına gö-

nülden inanıyorum.

B)      İki sözcük ya da iki sayı arasındaki ilgiyi belirtmede : Örnek :

ü       Ural - Altay dilleri

ü       Ankara - İstanbul

C)      Sözcükleri kök ve eklerine ayırmada . Örnek :

ü       At - ış - tır - an

ü       Seç - enek - ler - imiz

D)      Cümle içindeki ara sözlerin başında ve sonunda : Örnek :

ü       Gelecek - ki gelir sanıyorum - o zaman görüşürüz.

UYARI : D maddesindeki kullanımda virgül işaretiyle kısa çizgi görevdeş olup, ara sözleri ayırmada her ikisi de kullanılabilir.

ü       Gelecek, ki gelir sanıyorum, o zaman görüşürüz.

Ayraç İşareti ( ( ) ): Ayraç  işaretinin kullanıldığı yerler şunlardır :

A)      Cümle içinde bulunan, ancak cümle içinde görev almayan açıklamalar, ayraç içinde verilir:

ü       Ad soylu sözcükler de (sıfat, zamir, zarf, edat, bağlaç, ünlem) yüklem görevi üstlenir.

B)      Cümle içinde bir sözcüğün eş anlamlısı ayraç içinde verilebilir. Örnek :

ü       Sesteş (eş sesli) sözcüklerde birden çok temel anlamlılık vardır.

C)      Bir kişiden söz ederken doğum ve ölüm tarihi ayraç içinde verilir : Örnek :

ü       Tevfik Fikret (1867 - 1915) Servet-i Fünun edebiyatının ünlü bir şairidir.

D)      Tiyatro yapıtlarında oyuncuların yapacağı hareketler ayraç içinde gösterilir : Örnek :

ü       Zülfikar (ellerini ovuşturarak): - Buyur ağam, beni emretmişsin!

E)      Maddelerin sıralanmasında alt bölümleri belirten sayı ve harflerden sonra kapama ayracı olarak kullanılır : Örnek :

ü       1) ....                        2) ...                             3) ....

ü       A) ....                       B) ....                           C) ....

Ayraç İşareti ( [ ] ):Ayraç içine alınmış bir açıklama için gereken yeni bir açıklama, köşeli ayraç içine alınır : Örnek :

Yorum Yaz
Arkadaşların Burada !
Arkadaşların Burada !